K1 - Εθνοπολιτισμικές διαφορές και κοινωνικές ανισότητες στην εκπαίδευση

Το μάθημα αναπτυχθεί σε τρεις ενότητες ως εξής:

1η ενότητα: Εθνικισμός και εκπαίδευση. Ο θεσμός της εκπαίδευσης στο ελληνικό κράτος (19ος αι. – αρχές 20ού αι.)

Διδάσκων:  Ίκαρος Μαντούβαλος 

Η πρώτη ενότητα έχει ως σκοπό αφενός να κατανοήσουν οι φοιτητές τον σύνθετο χαρακτήρα και την ιστορικότητα εννοιών (π.χ. έθνος, εθνικισμός), αφετέρου να διερευνήσει τη σημασία του εθνικισμού στη διαμόρφωση του ιδεολογικού πλαισίου μέσα στο οποίο εγγράφεται ο θεσμός της εκπαίδευσης στο ελληνικό κράτος κατά τον 19ο αι. και στις πρώτες δεκαετίες του 20ού αι. Οι φοιτητές καλούνται να αντιληφθούν τις πολυεπίπεδες διεργασίες δια των οποίων η εκπαίδευση λειτουργεί ως μηχανισμός ομοιογενοποίησης και ενσωμάτωσης/αφομοίωσης διαφόρων εθνοτικών, θρησκευτικών, γλωσσικών και πολιτισμικών ομάδων στον εθνικό κορμό του ελληνικού κράτους. 

Αρχικά γίνεται προσπάθεια να προσεγγιστούν οι έννοιες του έθνους και του εθνικισμού. Στο επίκεντρο του ενδιαφέροντος βρίσκονται ως επί το πλείστον οι θεωρίες για τον εθνικισμό, η σημασία του ευρωπαϊκού διαφωτισμού στη διαμόρφωση της ιδέας του έθνους, η φύση και η πορεία συγκρότησης της εθνικής ταυτότητας στις νεωτερικές κοινωνίες. Στη συνέχεια διερευνάται η ελληνική εκπαιδευτική πραγματικότητα (19ος-αρχές 20ού αι.), σε συνάρτηση με την εκάστοτε κρατική πολιτική απέναντι στις μειονότητες. Η διερεύνηση του ειδικού ρόλου της εκπαίδευσης στην έκβαση των εθνικών συγκρούσεων στα Βαλκάνια αποτελεί εκ των ων ουκ άνευ συνθήκη για την κατανόηση του βαρύνοντος ρόλου που έπαιξε ο εκπαιδευτικός μηχανισμός στα πλαίσια του εθνικού κράτους και των εθνικών διεκδικήσεων.

2η ενότητα: Η εκπαίδευση ως μηχανισμός κοινωνικής (ανα)παραγωγής: πολιτισμικές ιεραρχήσεις και ταξικές ανισότητες

Διδάσκουσα: Νέλλη Ασκούνη

Η δεύτερη ενότητα εξετάζει από κοινωνιολογική οπτική την ιδιαίτερη συμβολή της εκπαίδευσης στη συγκρότηση και αναπαραγωγή των κοινωνικών ιεραρχιών και ανισοτήτων. Αναλύεται ο τρόπος με τον οποίο ο εκπαιδευτικός θεσμός χειρίζεται τις διαφορές του μαθητικού πληθυσμού ως προς  την εθνοπολιτισμική υπαγωγή και την κοινωνική τάξη, δύο βασικές παραμέτρους που καθορίζουν τη σχέση των κοινωνικών υποκειμένων με την εκπαίδευση. Στόχος είναι η κατανόηση των σύνθετων μηχανισμών και διαδικασιών μέσω των οποίων το σχολείο μετατρέπει τις κοινωνικές και πολιτισμικές διαφορές των μαθητών σε ανισότητες, έμμεσα τις ενισχύει και τις νομιμοποιεί, ασκώντας έτσι κοινωνική επιλογή. 

Ο πρώτος άξονας της ενότητας είναι οι ταξικές διαστάσεις της ανισότητας. Οι διαφορές μεταξύ των κοινωνικών τάξεων δεν είναι μόνο οικονομικές, εντοπίζονται επίσης – και ιεραρχούνται – στο επίπεδο της κουλτούρας. Παρουσιάζονται ερευνητικά δεδομένα από τη διεθνή βιβλιογραφία της κοινωνιολογίας της εκπαίδευσης και κλασικές κοινωνιολογικές ερμηνείες που αναδεικνύουν τον ταξικά προσδιορισμένο χαρακτήρα της σχολικής γνώσης και των παιδαγωγικών πρακτικών. Η σχολική αποτυχία των παιδιών από τις μη προνομιούχες κοινωνικές ομάδες είναι συνάρτηση της απόστασης που τα χωρίζει από τη σχολική κουλτούρα.

Ο δεύτερος άξονας αναφέρεται στους εθνοπολιτισμικά «διαφορετικούς» πληθυσμούς, τους μετανάστες και τις μειονότητες, ευάλωτες κοινωνικές ομάδες που πλήττονται από την ανισότητα και στο πλαίσιο του σχολείου. Η ανάλυση της σχέσης αυτών των ομάδων με την εκπαίδευση συχνά εστιάζει στη συμβολή του σχολείου στη συγκρότηση συλλογικών ταυτοτήτων, αλλά και στις  διαδικασίες  ιεράρχησης και αποκλεισμού του «διαφορετικού» που συντελούνται στο σχολικό πλαίσιο. Προτείνεται μια σύνθετη ανάγνωση της σχολικής ένταξης των εθνοπολιτισμικά «διαφορετικών» ομάδων, η οποία δεν εξετάζει αυτόνομα τις παραμέτρους της ταυτότητας ή των πολιτισμικών διαφορών, αλλά την αλληλεπίδρασή τους με ταξικούς προσδιορισμούς που απορρέουν από την κοινωνική θέση  των εν λόγω ομάδων και διαμορφώνουν τη σχέση τους με την εκπαίδευση.

3η ενότητα:  Εκπαίδευση – ταυτότητα – πολιτισμός

Διδάσκων: Γιώργος Μαυρομμάτης

Σκοπός της ενότητας αυτής είναι να κατανοήσουν οι φοιτητές τον τρόπο με τον οποίο επηρεάζουν την εκπαίδευση οι παραδοχές και οι (πολιτικές) επιδιώξεις των ποικίλων εμπλεκομένων (μαθητών, γονέων, διοίκησης της εκπαίδευσης, περιβάλλουσας κοινωνίας) αναφορικά με τον πολιτισμό και την ετερότητα. Έτσι, και μετά από μια εκτενή αναφορά στον πολιτισμό ως αξιακό σύστημα, στον τρόπο που δομούνται οι ταυτότητες και στο ζήτημα της ετερότητας, η συζήτηση επικεντρώνεται στις πεποιθήσεις που φαίνεται να υπάρχουν αναφορικά με τον πολιτισμικά διαφορετικό μαθητή και το πώς αυτές επηρεάζουν τόσο την εκπαιδευτική πολιτική όσο και τη διδακτική πρακτική. Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στα προτάγματα της εκπαίδευσης και στο πώς αυτά τροποποιούνται κατά τη μετάβαση από  τη νεωτερικότητα στη μετανεωτερικότητα.

Τρόπος αξιολόγησης: Μικρή γραπτή ερευνητική εργασία.

Υπεύθυνος μαθήματος: Ίκαρος Μαντούβαλος, Επίκουρος Καθηγητής ΤΕΕΠΗ-ΔΠΘ

Διδάσκοντες: Νέλλη Ασκούνη, Αναπληρώτρια Καθηγήτρια ΤΕΑΠΗ-ΕΚΠΑ, Ίκαρος Μαντούβαλος, Γεώργιος Μαυρομμάτης, Επίκουρος Καθηγητής ΤΕΕΠΗ-ΔΠΘ.

Είσοδος ή Εγγραφή

Ξεχάσατε τον κωδικό σας; / Ξεχάσατε το όνομα χρήστη;